ዳግመ ኣቀማምጣ ኢራንን ሱዳንን፡ ሓድሽ ስርዓት ኣብ ቀይሕ ባሕርን ኣብ ዲሞክራስያዊ ቃልሲ ኤርትራ ዘለዎ ጽልዋን።

ኣዳላዊ – ኣንፈት — መጋቢት 15, 2026

መበል 62 ዓመት ዓወት ውግእ ተጎሮባ — 15 መጋቢት 1964

ዳግመ ኣቀማምጣ ኢራንን ሱዳንን፡ ሓድሽ ስርዓት ኣብ ቀይሕ ባሕርን ኣብ ዲሞክራስያዊ ቃልሲ ኤርትራ ዘለዎ ጽልዋን።

ሓርነት ናብ ዶባትና ቀሪቡ — መን እዩ ነታ ህሞት ክሕዛ?

ዓቢ ታሪኽ ምስ ታሪኻዊ ህሞት ይራኸብ

15 መጋቢት ኣብ ታሪኽ ኤርትራ ወሳኒት መዓልቲ እያ።

ኣብዛ ዕለት እዚኣ ኣብ 1964፡ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ኣብ ውግእ ተጎሮባ ንፈለማ እዋን ዓቢ ወተሃደራዊ ዓወቱ ኣመዝጊቡ – ሓድነትን ቆራጽነትን ንሚዛን ሓይሊ፡ ኩነታት ብዘየገድስ ከሰጋግር ከም ዝኽእል ዘመስከረላ ህሞት።

ድሕሪ 62 ዓመት፡ ብ15 መጋቢት 2026፡ ንኤርትራ ዝኸበበ ዞባ፡ ሓድሽ ለውጢ ይገብር ኣሎ።

ኣብ ምዕራባዊ ዶባትና ጂኦፖለቲካዊ ዳግመ-ኣሰላልፋ ቅርጺ ይሕዝ ኣሎ፡ ኣብ መጻኢ ኤርትራ ዘስዕቦ ጽልዋ ድማ ዓሚቝን ቅጽበታዊን እዩ።

1. ነጥበ መቐይሮ ሱዳን፡ ኢራን ትስጉም… ኢማራት ዓረብ ድማ ንድሕሪት ትስሕብ

ግጭት ሱዳን ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ ብናይ ደገ ምሕጋዝ ተጸልዩ እዩ። ንዓመታት ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ንሓይልታት ቅልጡፍ ደገፍ (RSF) ብመንጽር ኣጽዋርን ሎጂስቲክስን ፖለቲካዊ ሽፋንን ሰፊሕ ደገፍ ትገብር ነይራ።1 ኢራን ብሓይሊ ናብ ሜዳ ሱዳን ምስ ተመልሰት ግን ሚዛን ሓይሊ ብዓቢኡ ተቐይሩ፣ ንዕጡቕ ሓይልታት ሱዳን (SAF) ድማ፤

• ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ

• ስልጠናን ስለያን ደገፍ

• ቀጥታዊ ወተሃደራዊ ምውህሃድ

እዚ ደገፍ እዚ ሰራዊት ሱዳን ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር RSF ዝጸንሓ ከተማታት ዳግማይ ክሕዝ ኣኽኢልዎ።

ኣብ መንጎ ኢራንን ሃገራት ወሽመጥ ዓረብን ዝነበረ ምግጣም እናገደደ ምስ ከደ፡ ኢማራት ዓረብ ንRSF ናይ ምምዋልን ምቕራብን ዓቕማ እናነከየ ከደ።

መስመራት ቀረብ ነክዩ፡ ምወላ ምዝሕሓሉ፡ ናህሪ RSF’ውን ነክዩ።

ኣብ መላእ ሱዳን፡ ሰላማውያን ሰባት ነቲ ሰራዊት ምግስጋስ ኣኽቢሮምዎ- እቲ ኲናት ስለዝተወድአ ዘይኮነስ፡ ኣሰራርሓኡ ብንጹር ስለዝተቐየረ’ዩ።

2. ሓድሽ መመዓራረዪ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ

ኢራን ናብ ሱዳን ምምላሳ ምሳልያዊ ስጉምቲ ዘይኮነስ፡ ስትራተጂካዊ ስጉምቲ’ዩ።

ቴህራን ኣብ ካንሸሎ ቀይሕ ባሕሪ-ካብ የመን ክሳብ ሱዳን-ጽልዋኣ ከተሐይል ትጽዕር፡ ንመወዳድርታ ወሽመጥ ዓረብ ንምምዛንን ንነዊሕ እዋን ዝጸንሕ ዕብለላ ባሕሪ ንምውሓስን ትጽዕር።3 እዚ ለውጢ ሰለስተ ቀንዲ ትርጉማት ኣለዎ፤

• ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ጽልዋ ኤምሬታውያን እናነከየ ይኸይድ ኣሎ።

• ኣብ ምዕራብን ሰሜንን ሱዳን ኣብ ትሕቲ ወተሃደራዊ ቁጽጽር ዘሎ ኣንጻራዊ ምርግጋእ

• ቀይሕ ባሕሪ ዳርጋ ንዓውዲ ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ ጥራይ ድሕሪ ምዃኑ፡ ኣህጉራዊ ውድድር ዝካየደሉ ሜዳ ኮይኑ ኣሎ።

ንኤርትራ- ንዓመታት ኣብ ንሕንሕ ኣብ መንጎ ሓርማዝ ወሽመጥ ዓረብ ተሸሚማ ዝጸንሐት- እዚ ምዝንባል እዚ ልዕሊ ኩሉ ኣገዳስነት ኣለዎ።

3. እዚ ንሓርነታዊ ምንቅስቓስ ኤርትራ እንታይ ማለት እዩ?

ኣነ። ስርዓት ህዝባዊ ግንባር ሓደ ካብ ግዳማዊ ኣዕኑዱ ይስእን።

ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመት፡ ስርዓት ህዝባዊ ግንባር ንዲሞክራስን ፍትሕን (PFDJ) ኣብ ሃገራት ወሽመጥ ዓረብ – ብፍላይ ድማ ኣብ ኢማራት ዓረብ – ብብዝሒ ተጸጊዑ እዩ፤

• ፖለቲካዊ ሽፋን

• ገንዘባዊ ደገፍ

• ወተሃደራዊ ምትሕግጋዝ (ንመደበር ዓሰብ ሓዊሱ)4 ኢማራት ዓረብ ኣብ ውሽጣዊን ዞባውን ቀዳምነታታ ትኹረት ኣብ ዝገበረትሉ እዋን፡ ኣስመራ ኣብ ስሌታት ኣቡዳቢ ዘለዋ ስትራተጂካዊ ክብደት እናነከየ ይኸይድ ኣሎ።

ኣብ ሓደ እዋን ኣብ መንጎ ምሳር ወሽመጥ ዓረብ ዝነበረ ንሕንሕ ዝምዝምዝ ዝነበረ ስርዓት ሕጂ ውሑድ መሓዙትን ውሑድ ምትእስሳርን ሒዙ ይርከብ።

ii. ምርግጋእ ሱዳን ንናይ ስርዓት ኤርትራ ናይ ምምልላስ ሓይሊ ይድርቶ

ስርዓት ኤርትራ ካብ ናይ ሱዳን ህውከት ካብ ዝጥቀም ነዊሕ ኮይኑ ኣሎ።

ዘይምርግጋእ ዶባት ኣስመራ ክትቆጻጸር ኣኽኢልዋ፤

• ዋሕዚ ስደተኛታት

• ናይ ስለያ መርበባት

• ዘይወግዓዊ ናይ ዶብ ርክባት5

ብኢራን ዝድገፍ ሓያል መንግስቲ ሱዳን ምልዓል ግን ነዚ መመዓራረዪ ይቕይሮ።

ወተሃደራዊ ሓይሊ ሱዳን ቁጽጽሩ ኣብ ምድልዳል እንተድኣ ተዓዊቱ፤

• ምዕራባዊ ዶብ ኤርትራ ዝያዳ ርጉእ ይኸውን።

• ምትሕብባር ስለያ ሱዳን ካብ ስርዓት ኤርትራ ክርሕቕ ይኽእል እዩ።

• ንኤርትራዊ ሲቪላውን ፖለቲካውን ምንቅስቓስ ዝያዳ ቦታ ክህሉ ይኽእል እዩ።

ምርግጋእ ሱዳን ማለት ዲሞክራሲ ማለት ኣይኮነን-ግን ስርዓት ኤርትራ ነቲ ኩነታት ንምምዝማዝ ዘለዎ ዓቕሚ ምንካይ ማለት’ዩ።

iii. ዞባዊ ባዶነት መስኮት ዕድላት ይኸፍት- ኤርትራውያን ድሉዋት እንተኾይኖም

ምስ ምንቁልቋል ተራ ወሽመጥ ዓረብን ሱዳን ናብ ኢራን ምዝውዋርን፡ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ግዝያዊ ባዶነት ይፍጠር ኣሎ።

እዞም ባዶ ቦታታት ሓደገኛታት እዮም-ግን ክምዝመዙ ዝኽእሉ ህሞታት እውን እዮም። ንኤርትራውያን ደሞክራስያውያን ሓይልታት እዚ ማለት፤

• ካብ ምትእትታው ወሽመጥ ዓረብ ነጻ ዝኾነ ሰፊሕ ዲፕሎማስያዊ ቦታ

• ዞባዊ ተገዳስነት ኣብ ጸጥታ ቀይሕ ባሕሪ ምውሳኽ

• መስርዕ ምጥርናፍን ተኣማንነት ዘለዎ ሃገራዊ ኣማራጺ ምቕራብን ህጹጽ ኣድላይነት። ሓርነት ብኣውቶማቲክ ዝፍጸም ኣይኮነን።

ፖለቲካዊ ሓይልታት ነቲ ህሞት ክሕዝዎ ድሉዋት ኣብ ዝኾኑሉ እዋን እዩ ዘጋጥም።

4. ካብዚ ህሞት እዚ መን ክጥቀም ደው ኢሉ?

ተጠቀምቲ ክኾኑ ዝኽእሉ፤

• ኤርትራውያን ደሞክራስያውያን ሓይልታት — እንተድኣ ተጠርኒፎም

• ወተሃደራዊ ሓይሊ ሱዳን — እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ደገፍ ኢራን

• ኢራን — ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ዘለዋ ጽልዋ ብምስፋሕ

• ዞባዊ ሲቪላዊ ምንቅስቓሳት — ምትእትታው ወሽመጥ ዓረብ እናነከየ ምስ ከደ

ክኸስሩ ዝኽእሉ ሰባት፤

• ስርዓት ህዝባዊ ግንባር — ድሕሪ ምጥፋእ ደገፍ ወሽመጥ

• ሓይልታት ቅልጡፍ ደገፍን መሻርኽቶምን — እናነከየ ዝኸይድ ዘሎ ምወላ

• ኢማራት ዓረብ — ምስቲ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘለዋ ጽልዋ እናነከየ ዝኸይድ ዘሎ

እቲ ሕቶ እቲ ክልል ይቕየር ኣሎ ድዩ ዝብል ኣይኮነን።

እቲ ሕቶ እቲ ለውጢ ኣብ ዶባት ኤርትራ ምስ በጽሐ መን ድሉው ክኸውን እዩ።

5. ጻውዒት ስትራተጂካዊ ሓድነት

ኣብ ዝኽሪ በዓል ተጎሮባ፡ ኤርትራውያን ሓድነት፡ ስነ-ስርዓትን ንጹርነትን መስርሕ ታሪኽ ክቕይር ከም ዝኽእል ይዝክሩ።

ሎሚ እቲ ክልል ኣብ ምልውዋጥ ይርከብ።

ዶባት ይንቀሳቐሱ ኣለዉ።

ኪዳናት ዳግማይ ይቕረጹ ኣለዉ።

ሓርነት ናብ ኤርትራ ይቐርብ ኣሎ- ግን ከኣ ሓደ ውሁድ ኤርትራዊ መድረኽ ጥራይ እዩ ዞባዊ ለውጢ ናብ ሃገራዊ ናጽነት ክቕይሮ ዝኽእል።

ENCDC, EPF, ECDC, ሲቪላውን መንእሰያትን ምንቅስቓሳትን ነጻን ጂኦፖለቲካዊ ዕድላት ንዘልኣለም ክፉታት ከምዘይኮኑ ክግንዘቡ ኣለዎም።

ተጎሮባ ዓወት ናይቶም ዝተዳለዉ ምዃኑ ምሂሩና።

15 መጋቢት 2026 ድማ፡ ቀጻሊ ምዕራፍ ቃልሲ ኤርትራ ካብቲ ንጽበዮ ቀልጢፉ ክጽሓፍ ከም ዝኽእል የዘኻኽረና።

መወዳእታ መተሓሳሰቢ

1. ጸብጻባት ጉጅለ ተቖጻጻሪ ሕቡራት ሃገራትን ዞባዊ ትንታነታትን ኢማራት ዓረብ ንሓይልታት ቅልጡፍ ደገፍ ዝህቦ ደገፍ ይስነድ።

2. ክፉት ምንጪ ዘለዎም ወተሃደራዊ ገምጋማት ምስግጋር ሰብ ኣልቦ ነፈርቲ ኢራንን ሰራዊት ሱዳን ኣብ ባይታ ምግስጋሱን የረጋግጹ። 3. ብዞባዊ ማእከላት ምርምርን ትካላት ጸጥታ ባሕርን ዝወጹ ጂኦፖለቲካዊ ትንተናታት ቀይሕ ባሕሪ።

4. ሰነዳት ወተሃደራዊ ምትሕብባር

ኢማራት ዓረብን ኤርትራን፡ እንተላይ ኣጠቓቕማ መዓስከር ዓሰብ።

5. ታሪኻዊ ቅዲታት ዶባዊ ምትእስሳር ኤርትራን ሱዳንን ከምኡ’ውን ስርዓት ኤርትራ ዘይምርግጋእ ምዝመዛ።