ልደቱ አያሌው፡ በኢትዮጵያ በተደጋጋሚ ጦርነቶች ዘመን ውስጥ የጸና ብሔራዊ ድምፅ

ልደቱ አያሌው፡ በኢትዮጵያ በተደጋጋሚ ጦርነቶች ዘመን ውስጥ የጸና ብሔራዊ ድምፅ

ትምህርታዊ ኤዲቶሪያል – ANFET – ሴፕቴምበር 25፣ 2026

(በቪዲዮው ላይ ባለው የህዝብ ትንተና ላይ የተመሠረተ፡

አገሮች ወደ ተደጋጋሚ የግጭት ዑደቶች ሲወርዱ፣ ፕሮፓጋንዳ፣ ፍርሃት እና የፖለቲካ እድልን ማለፍ የሚችሉ ድምጾች አስፈላጊነት እጅግ ወሳኝ ይሆናል። በ2026 በኢትዮጵያ የተካሄደው አዲስ ጦርነት እና በ2020 – 2022 በትግራይ ክልል ላይ የተካሄደው አውዳሚ ጦርነት የአገሪቱን የፖለቲካ ስርዓት ደካማነት እና በአስተዳደር ውስጥ የወታደራዊነት አደጋዎችን አጋልጧል። በዚህ ሁከት በነገሠበት መልክዓ ምድር፣ ከጥቂት የኢትዮጵያ ፖለቲከኞች ኣንዱ ልደቱ አያሌውን የሞራል ግልጽነት፣ የዜግነት ድፍረት እና የአዕምሮ ወጥነት አሳይተዋል። በቅርብ ጊዜ የታተመ፣ ጠንቃቃ ብሔራዊ አመለካከትን የሚያንፀባርቅ ትንታኔ አቅርቧል፣ ይህም ከዲፕሎማሲያዊ እና ከሚዲያ ውይይቶች ጋር ከሚቆጣጠሩት የተዛቡ ትረካዎች ጋር ፍጹም ተቃራኒ ነው።

የአቶ ልደቱ አያሌው የአሁኑ ጦርነት ትችት የተመሠረተው ቀላል ግን ኃይለኛ በሆነ እውነት ላይ ነው፡ በኢትዮጵያ ውስጥ ግጭቶች በባዶ ቦታ አልተከሰቱም። እነዚህ ግጭቶች ያልተፈቱ የፖለቲካ ቀውሶች፣ የሕገ መንግሥት ጥሰቶች እና የገዢው ልሂቃን ሰላማዊ የስልጣን ሽግግርን ለመቀበል የማያቋርጥ እምቢተኝነት ውጤት ናቸው። የታደሰው ጦርነት ያለፉት ግጭቶች ቀጣይነት ብቻ ሳይሆን፣ ያልተፈቱ ጥልቅ መዋቅራዊ ውድቀት ቀጥተኛ ውጤት ነው ብለው ይከራከራሉ። የፕሪቶሪያ ስምምነት፣ ታሪካዊ ጠቀሜታ ቢኖረውም፣ ስለ ክልላዊ አስተዳደር፣ የጦር መሳሪያ ማስፈታት፣ የሰብአዊ ተደራሽነት እና ዳግም ውህደት ያልተመለሱ ጥያቄዎችን ትቷል። እነዚህ ክፍተቶች ለአዲስ ግጭቶች ምቹ ቦታ ፈጥረዋል ሲል፣ የልደቱ አያሌው ትንተና በጥንቃቄ ያሳያል።

ልደቱ በግጭቱ ዙሪያ የተነሱትን የዲፕሎማሲያዊ ትረካዎችም ይሟገታል። የአሜሪካ አምባሳደር ኤርቪን ማሲንጋ የትግራይ ህዝባዊ ወያኔ ነፃነት ግንባር (ህወሃት) “ትልቅ ጥቃት በመጀመራቸው” ወቅሰዋል፣ ይህም የኢትዮጵያን ውስጣዊ ግጭቶች ውስብስብነት በተደጋጋሚ ለመረዳት ያልቻለውን ቀላል የመልእክት ዘይቤ ያሳያል። የአያሌው ምላሽ ስሜታዊ ሳይሆን ትንታኔያዊ ነበር፤ ይህ የአንድ ወገን አካሄድ የመንግስትን ትረካ ያጠናክራል፣ መዋቅራዊ ምክንያቶችን ይደብቃል እና የፌዴራል ተዋናዮችን ከኃላፊነት ነፃ ያደርጋል ሲል ተከራክሯል። አቋማቸው ከአገር ፍቅር የመነጨ እንጂ ከወገናዊነት የመነጨ አይደለም፣ እና እውነትን፣ ተጠያቂነትን እና ጥንቃቄ የተሞላበት ትንተናን ይጠይቃል – ፈጣን ዲፕሎማሲ ብዙውን ጊዜ ትርጉም ያለው ተሳትፎን በሚተካበት ክልል ውስጥ እየጨመረ የሚሄዱ እሴቶች።

የንግግራቸው ቁልፍ አካል የአፍሪካ ህብረትን (AU) ላይ ያቀረቡት የማያሻማ ትችት ነበር። የአፍሪካ ህብረት በፍትህ ሳይሆን በተከታታይ ከገዢዎች ጋር የሚቆም ተቋም ሆኗል ሲል በግልጽ ተናግሯል። ይህ ዝም ብሎ የሚናገር ንግግር አይደለም፤ ለአስርተ ዓመታት የተመዘገቡ የተቋማዊ ባህሪ ውጤቶች ናቸው። በ2020-2022 የትግራይ ግጭት ወቅት የአፍሪካ ህብረት ተጠያቂ የሆኑትን ከመጥቀስ ተቆጥቧል፣ ጭካኔዎችን ከማውገዝ ዘገምተኛ ነበር፣ እና ከሰብአዊ መብቶች ይልቅ “የፖለቲካ መረጋጋት” ቅድሚያ ሰጥቷል። በ2026 በተባባሰው ግጭት የአፍሪካ ህብረት ተመሳሳይ አካሄድን ደግሟል፣ የመንግስትን ንግግር የሚያስተጋቡ ግልጽ ያልሆኑ መግለጫዎችን አውጥቷል። አያሌው አፍሪካ እውነታውን መጋፈጥ በሚፈሩ ተቋማት ሰላም መገንባት እንደማትችል በመግለጽ፣ በስልጣን ላይ ካሉት ሳይሆን ከህዝቡ ጋር የሚቆም የተሻሻለ የአፍሪካ ህብረት እንዲቋቋም ጥሪ አቅርቧል።

የአያሌው የፖለቲካ ድፍረት በተከታታይ መንግስታት ላይ ለአምባገነናዊነት ባሳየው ጽኑ ተቃውሞም ይታያል። የኢትዮጵያ ህዝቦች አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ ግንባር (ኢህአዴግ) ከመጠን ያለፈ ድርጊትን በመቃወም፣ በእስር ቤት ዋጋ በመክፈል፣ በኋላም የብልጽግና ፓርቲን ወደ ማዕከላዊነት እና ወታደራዊነት ዝንባሌ ተጋፍጧል። ለህገ መንግሥቱ፣ ለህግ የበላይነት እና ለሰላማዊ ሽግግር ያለው ቁርጠኝነት ጸንቶ ቆይቷል። ብዙውን ጊዜ እድልን በሚሸልም የፖለቲካ ባህል ውስጥ የአያሌው ወጥነት ብርቅዬ ሀብት ነው።

ትንተናው በኢትዮጵያ ውስጥም ሆነ በዲያስፖራ ውስጥ ላሉ ምሁራን ግልጽ መልእክት ይዟል። የክልሉ ቀውሶች የሚቀጥሉት ብዙዎች ከሩቅ የሚሰጡትን አስተያየት ምቾት ከንቁ ተሳትፎ ኃላፊነት ይልቅ ስለሚመርጡ ነው ሲል ይከራከራል። ምሁራን “ከጎን ሆነው የሚሰነዘሩ ትችቶችን” እንዲክዱ እና ለፖለቲካዊ ማሻሻያ ትርጉም ባለው መልኩ እንዲሳተፉ ያሳስባል። መልእክቱ ከANFET አቋም ጋር ይጣጣማል፡ ያለ አስተዋፅዖ ትችት ዝም ብሎ ጫጫታ ነው፣ ታሪክም ይህንን አረጋግጧል። ኢትዮጵያ እና ኤርትራ ምርመራ ብቻ ሳይሆን መፍትሄዎችን የሚያቀርቡ አሳቢዎች ያስፈልጋቸዋል፤ ተቋማትን የሚገነቡ፣ ውድቀቶቻቸውን የሚጠቁሙ ብቻ ሳይሆኑ፤ እና ከሕዝቡ ጋር በአስተማማኝ ርቀት ሳይሆን።

በኢትዮጵያ የተካሄደው አዲስ ጦርነት አሳዛኝ ቢሆንም ፈተናም ጭምር ነው። የሚያነቃቁ፣ የሚያነቃቁ፣ የማያሳስቱ፣ እና የሚገነቡ፣ የማያጠፉ ድምጾችን ይፈልጋል። ልድቱ አያሌው እንደዚህ አይነት ድምጽ ሆኖ ብቅ ብሏል። ስለ ጦርነቶች የሰጠው ትንተና፣ ስለ ወታደራዊ አገዛዝ የሰጠው ትችት፣ በሰላማዊ ሽግግር ላይ ያለው ጽናት እና ለአካባቢ እና ለክልል ተቋማት የሰጠው ድፍረት የተሞላበት ፈተና ሁሉም ከግጭት ባሻገር የወደፊት ዕጣ ፈንታ ለሚፈልጉ ሰዎች የመንገድ ካርታ ናቸው።

ANFET እንደ አያሌው ያሉ በመርህ ላይ የተመሰረቱ ድምጾችን እንደሚደግፍ ያረጋግጣል – ለእውነት የሚቆሙ፣ ፍትህን የሚደግፉ እና የአገር ፍቅር የሚለካው ለሕዝብ እና ለወደፊቱ ባለው ታማኝነት እንጂ ለገዢዎች ታማኝነት እንዳልሆነ ያስታውሰናል። ጦርነቶች በቀላሉ የሚጸድቁ እና በፍጥነት በተሳሳተ መንገድ የሚተረጎሙበት ክልል፣ ልድቱ አያሌኦ ወደ ኃላፊነት፣ ተጠያቂነት እና ሰላም የሚወስደውን መንገድ የሚያመለክት የሲቪክ ኮምፓስ ሆኖ ይቆማል።