መግለጺ ኣንፈት ኣብ ኤስቢኤስ ኣምሓርኛ ቃለ መሕትት ምስ ኣቶ ሕሩይ ተድላ ባይሩ:

መግለጺ ኣንፈት ኣብ ኤስቢኤስ ኣምሓርኛ ቃለ መሕትት ምስ ኣቶ ሕሩይ ተድላ ባይሩ:

ጥቅምቲ 20, 2026 ሊንክ ናይቲ ቃለ መሕትት ኤስቢኤስ፡ 

ኣንፈት ነዚ ዝተናውሐ ርእሰ ዓንቀጻዊ መግለጺ ዘውጽእ ዘሎ ንቃለ መሕትት ኤስቢኤስ ኣምሓርኛ ምስ ሕሩይ ተላ ባይሩ መልሲ ንምሃብ እዩ። ኣንፈት ነቲ ነዊሕ መዝገብ ዜግነታዊ ጽምዶ ሕሩይ ከጉድሎ፡ ከምኡ’ውን ነቲ ኣብ ምቅላስ ብልሽውናን ዳግማይ ምሕያል ደሞክራስያዊ ህይወትን ዝሃቦ ክቡር ርድኢት ዕሽሽ ክብሎ ኣይሓስብን። እንታይ ደኣ ንኤርትራ፡ ኢትዮጵያ፡ ዞባ ዓፋር፡ ምሕደራ ወደባት፡ ከምኡ’ውን ልኡላውነት ባሕሪ ብዝምልከት ዝኾነ ይኹን ዘተ ክመርሑ ዝግበኦም ቅዋማዊ፡ ታሪኻዊ፡ ዲፕሎማስያዊ መትከላት ንምንጻር ዝዓለመ ተብግሶ እዩ።

ኣንፈት ንኣበርክቶ ሕሩይ ተድላ ባይሩ ኣብ ህዝባዊ ዲስኩርን ንሰናይ ምምሕዳር ብቐጻሊ ዝገብሮ ምጉስጓስን ኣፍልጦ ይህብ። ዲሞክራሲ ቅድሚ ምዕምባሉ ብልሽውና ክጠፍእ ኣለዎ ዝብል ጽኑዕ እምነት ኣብ ፖለቲካዊ ታሪኽ ኤርትራ ሱር ዝሰደደ መትከል እዩ። ኣብነት ደገዝማቲ ተድላ ባይሩ- ጅግናን ናይ መጀመርያ መራሕ መንግስቲ ኤርትራን- ነዚ ተግባር’ዚ ዝምስክር’ዩ። ስልጣኖም ብሕገ መንግስታዊ ሃጸያዊ ስርዓት ልዕሊ ዓቐን ምብዛሕ ምጽዋር ምእባዮምን ዝልለ እዩ ነይሩ። ወኪል ሃጸይ ብዘይ ፍቓድ ፕረዚደንት ናብ ዓንሰባ ከይገይሽ ክኽልክል ዝወሰዶ ውሳነ፡ ናይ ምጽራር ተግባር ዘይኮነስ፡ ምክልኻል ፈደራላዊ ርእሰ-ምሕደራ ኤርትራ’ዩ ነይሩ። ብልሽውናን ምሽርሻር ቅዋምን ንዲሞክራስያዊ ምሕደራ ማንታ ስግኣት ምዃኑ ተረዲኡ። ብድሕሪኡ ኣብ ሲነማ ካፒቶል ንሃገር መደረ ኣስሚዑ ብኽብርን ቅንዕናን ካብ ስልጣኑ ወሪዱ። ኣብዚ መንጽር’ዚ፡ ሕሩይ ኣብ ምምካት ብልሽውና ትኹረት ዝገበረቶ ምስ ትካላዊ ክብርታት ኣንፈት ዝሰማማዕ’ዩ።

 

ይኹን እምበር፡ ኣንፈት፡ ሓያሎ ካብቲ ሕሩይ ኣብ ቃለ መሕትት ኤስቢኤስ ዝሃቦ መደምደምታታት ብጥንቃቐ ምግመጋም ከም ዝሓትት ይኣምን። ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኲናት ክካየድ ዝኽእል ተኽእሎታት ኣብ ግምት ብምእታው፡ እቲ ንኤርትራ ንምውራር፡ ኣስመራ ንምሓዝ፡ ምስ ጎበጥቲ ሓይልታት ዝሰማማዕ ቅዋም ምንዳፍ ዝብል እማመ-ከምቲ ኣብ ዋዕላ ሰመራ 2025 ዝቐረበ- ምስ ሓሳብ ስሉሳዊ ድርድር ኢትዮጵያ፡ ኤርትራን ህዝቢ ዓፋርን፡ ከምኡ’ውን ብዘይ ቅዋማዊ መንግስቲ ን99 ዓመታት ዝጸንሕ ውዕል ምፍራም ወይ ትእዛዝ ምሃብ፡ ብመሰረቱ ምስ ቅዋማዊ ልኡላውነት፡ መሰላት ደቀባትን ኣህጉራዊ ደረጃታትን ዝጋጮ እዩ።

በዓል መዚ ወደብ ብናይ ሓደ ብሄር ዝውሰን ኣይኮነን፤ ሃገራዊ ዓውዲ እዩ። ድሕነት ባሕሪ፡ ሓለዋ ገማግም ባሕሪ፡ ከምኡ’ውን ናይ ወጻኢ ዲፕሎማሲ ልኡላዊ ስርሓት ናይቲ ሃገራዊ መንግስቲ እዩ። ንብሄራት ክውከሱ ኣይክእሉን እዮም፣ ምስ ቅዋማዊ ልኡላውነት ዕሽሽ ዝብሉ ኮርፖሬሽናት ወይ ንግዳዊ ትካላት እውን ንዘመናት ዝጸንሐ ውዕላት ክደራደሩ ኣይክእሉን እዮም።

ብተወሳኺ ኣንፈት ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብይ ኣሕመድ “ስትራተጂካዊ ኣተሓሳስባ” ኣብ መዳይ ምብጻሕ ወደብ ከይትገልጾ የጠንቅቕ። ኣቀራርባኡ ብናይ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ጂኦፖለቲካዊ ሕሳበት ኣብ ክንዲ ብውሁድ ናይ ኢትዮጵያ ባሕራዊ ስትራተጂ ዝተጸልወ ምዃኑ መዝገቡ ይሕብር። ነዚ ኣገባብ እዚ ናብ ደረጃ ስትራተጂካዊ ኣተሓሳስባ ምዕባይ፡ ንሕገ መንግስታዊ መስርሓት ዝሓልፍ፡ መሰላት ደቀባት ዕሽሽ ዝብልን ዞባዊ ዝምድናታት ዘየረጋግእን ቅዲ ውሳነ ሕጋዊ ንምግባር ሓደጋ ኣለዎ። ኤርትራ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ትሕቲ መጥቃዕቲ ትርከብ፡ ቀዳምነት ዝወሃቦ ድማ ምትግባር ስምምዕ ኣልጀርስ 2000ን ማዕቀፍ ምትእኽኻብ 2018ን ክኸውን ኣለዎ። ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ምትሕብባር ክኣትዋ ዝኽእላ ድሕሪ ምሕንጻጽ ዶባትን ምምላስ ሰላምን፡ ኣብ ሕጊ ዝተመርኮሰ እምበር፡ ፖለቲካዊ ምትሕግጋዝ ኣይኮነን።

ንመጻኢ ዝኸይድ መንገዲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ባዕላ ቅዋማዊ ሰፈራ ይሓትት። መጻኢ ምርግጋእ ኤርትራ ኣብ መንጎ ሸውዓተ ትሽዓተ ግዝኣታታ ንብዙሕነት ብሄራታ ኣፍልጦ ዝህብን ስልጣን ናብ ዞባዊ ምምሕዳራት ዳግማይ ዝዕድልን ማሕበራዊ ውዕል’ዩ ዝምርኮስ። ማሕበረሰባትን ምምሕዳራት ዓዲን እውን ኣብ ትሕቲ ስልጣን ህዝቢ ክኾና ኣለወን። በዓል መዚ ወደብ ንበይኑ ሃገራዊ ዓውዲ ኮይኑ ክቕጽል ኣለዎ። ሃገራዊ መንግስቲ ጥራይ ናይ ባሕሪ ምሕደራ፣ ሓለዋ ገማግም ባሕሪ፣ ናይ ወጻኢ ዲፕሎማሲ ስልጣን ክህልዎ ይግባእ። እዞም ተግባራት እዚኣቶም ንሃገራዊ ልኡላውነት ኣብ ሓደጋ ከየእተዉ ክበታተኑ ኣይክእሉን እዮም። ኢትዮጵያን ኤርትራን ንኤርትራውያን ዓፋር ዘጠቓለለ ስሉሳዊ ማዕቀፍ ድርድር ኣቢለን ንመሬት ኤርትራ ብዝምልከት ን99 ዓመታት ዝጸንሕ ምድላው ክደራደራ ይኽእላ እየን ዝብል እማመ ሕሩይ ኣብ መንጎ ኤርትራውያን፣ ከምዚ ዓይነት እማመ ፍቓድ ዝህብ ዝተሰማምዑሉ ቅዋም ዘይብሎም ኤርትራውያን ከፋፋሊ ባእታ ይፈጥር። ኣብ ርእሲ’ዚ፡ ድሕሪ’ቲ ኣብ 2025 ዝተኻየደ ዋዕላ ሰማራ፡ ሓይልታት ኢትዮጵያ ንኣስመራ ክሕዛን ንኤርትራ ምስ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ዘእስር ቅዋም ንምንዳፍን ዝተዋደደ ወተሃደራዊ ውጥን ኣቐሚጡ፡ ከምዚ ዓይነት ሓሳብ ዘይጸንዕ እዩ። ሕጂ እታ ሃገር ኣንጻር እቲ ብዝኾነ ኣድላዪ መገዲ ናብ ባሕሪ ክትኣቱ ቆሪጻ ዝወሰደት ጎረቤት ሃገር ዝገብሮ ተጻባኢ ናይ ምግዛእ ፈተነ ኣብ ምክልኻል ትርከብ- ከምቲ ኣብ ዞባዊ ዲስኩር “ቡሊ ኣኦ ባሊ” ተባሂሉ ዝጽዋዕ፡ ማለት ዲፕሎማሲ ወይ ሓይሊ።

ቅልውላው ኤርትራ ብናይ ባሕሪ ውዕላት ይኹን ናይ ዘመን ውዕላት ዝፍታሕ ኣይኮነን። እንታይ ደኣ፡ እቲ መፍትሒ ሕጋውነት ኣብ ምምላስ’ዩ፡ ማለት ኣብ ስምምዕ ኣልጀርስ ከም ዝተቐመጠ ዶባት ምሕንጻጽ፡ ኣብ መንጎ ሃገራት ኤርትራ ቅዋማዊ ስምምዕ ምብጻሕ፡ ከምኡ’ውን ንስልጣን ወደባት፡ ምክልኻልን ናይ ወጻኢ ዲፕሎማሲን ብፍሉይ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ማእከላይ መንግስቲ ዘእቱ ሃገራዊ ቅርጺ ምምስራት’ዩ። ሽዑ ጥራይ ኢየን ኤርትራን ኢትዮጵያን ፍትሓዊ፡ ሕጋውን ዘላቒን ምትሕብባር ክደራደራ ዝኽእላ። ኤርትራ መሬት ህዝቢ ዓፋርን ኩሎም ኤርትራውያንን ብምዃና፡ ነዚ መሬት ዝውንን ህዝቢ ዕሽሽ ብዝብል ግዳማዊ ጸቕጢ ወይ ስምምዓት ልኡላውነታ ዳግማይ ክቕረጽ ኣይክእልን። እቲ ብስም ኤርትራ ምስ ናይ ወጻኢ ኣካላት ዝዘራረብ ኣካል፡ ብሕገ-መንግስታውን ሕጋውን ፍቓድ ዘለዎ ኣካል እምበር፡ ንህርፋን ካልኦት ሓይልታት ዘገልግሉ ጉጅለታት ፈሊኻ ዝእከብ ክኸውን የብሉን።

በዚ መሰረት ኣንፈት ኣብ መጻኢ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝካየድ ዝኾነ ይኹን ምድላው ኣብ ቅዋማዊ ስርዓትን ኣህጉራዊ ሕግን ዝተመርኮሰ ክኸውን ከም ዘለዎ የስምረሉ። ካብዚ ሓሊፉ ዝኾነ ይኹን ዘተ ብዛዕባ ምብጻሕ ወደብ ወይ ምትሕግጋዝ ባሕሪ፡ ምጥርናፍ ተቓወምቲ ኤርትራ፡ ምምላስ ሕጋውነት፡ ኣፍልጦ ዞባዊ ብዙሕነት ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ክግበር ኣለዎ። በዚ መትከላዊ ኣካይዳ እዚ ማለት ብቐያድን ዝተሰማምዓሉን ቅዋማዊ ስርዓትን ደሞክራስያዊ ምሕደራን ኢዩ ኤርትራ ሰላምን ልኡላውነትን ደሞክራስያዊ መጻኢን ክትበጽሕ እትኽእል። ቅድሚ ናብ ምዝታይ ዶባትን ምብጻሕ ባሕርን ምሕላፍና ኤርትራ መጀመርያ ናይ ኤርትራ

ውያን ትኹን።