ፍትሒ ምዕዋት – መወዳእታ ዝተፈብረኸ ጉዳይን ስግረ-ሃገራዊ ቅልጽም ዓፈናን እዩ። ናብ ስራሕ ምምላስ – ዝሓየለ፡ ዝያዳ ቆራጽ፡ ብሕጋዊ መንገዲ ዝተዓጥቀ

ፍትሒ ምዕዋት – መወዳእታ ዝተፈብረኸ ጉዳይን ስግረ-ሃገራዊ ቅልጽም ዓፈናን እዩ።
ናብ ስራሕ ምምላስ – ዝሓየለ፡ ዝያዳ ቆራጽ፡ ብሕጋዊ መንገዲ ዝተዓጥቀ
ኣዳላዊ ኣንፈት – 19 ነሓሰ 2026 ዓ.ም

ንኽልተ ዓመት ኣብ ሲያትልን ኣብ መላእ ዲያስፖራን ዝርከብ ማሕበረሰብ ኤርትራ፡ ካብ ፍትሒ ዘይኮነስ፡ ዓፈናን ምፍልላይን ናብ ወጻኢ ሃገራት ዝርከቡ ኤርትራውያን ማሕበረሰባት ምልኣኽ ዝለመደ ፖለቲካዊ ማሽን ዝተወልደ፡ ዝተፈብረኸ ፌደራላዊ ጉዳይ ከቢድ ጽላሎት ተሸኪሙ። እቲ ኣብ ባህላዊ ፈስቲቫል ከም ሓላፊ ምግጣም ዝጀመረ – ኣብ መንጎ ሰልፈኛታትን ደጋፊ ስርዓት ህግደፍን ዝነበረ ህሞት ወጥሪ – ቀልጢፉ ናብ ሕጋዊ ውግእ ኣብ ፌደራላዊ ቤት ፍርዲ ተሰጋጊሩ፣ እዚ ድማ ምእራም ንምድላይ ዘይኮነስ ነቲ ሕብረተሰብ ንምድኻም፣ ሓድነቱ ንምብታንን ጸዓት ንምውሓጥን ዝተዳለወ እዩ። ሎሚ እቲ ጉዳይ ኣብ መወዳእታ ተነጺጉ ዳግማይ ከይከራኸር ምስ ተኸልከለ፡ እቲ ሓቂ ንጹር እዩ፡ ፍትሒ ሰፊኑ፡ እቲ ስግረ-ሃገራዊ ቅልጽም ዓፈና ድማ ተቓሊዑ።

ኣዳላዊ እቲ ዛንታ ኣብ ነሓሰ 2023፡ ማሕበር ኤርትራዊት ሲያትል ዓመታዊ ፈስቲቫሉ ኣብ ማእከል ዋዕላ ታኮማ ኣብ ዘካየደሉ እዋን እዩ ጀሚሩ። ኣዳለውቲ ካብታ ከተማ ፍሉይ ፍቓድ ረኺቦም፡ መከላኸሊታት ተተኺሎም፡ ጸጥታ ተዋፊሩ። ካብ ብርጌድ ናህመድ ዝመጹ ሰልፈኛታት ኣንጻር ህላወ ስርዓት ኤርትራን ምልክታትን ሰልፊ ከካይዱ ኢዮም። ነቲ ኤርትራውያን ኣብ ዝኸድዎ ዝስዕብ ፖለቲካዊ ወጥሪ ዘንጸባርቕ ሓጺርን ጫውጫውታ ዝመልኦን ምግጣም ተኻየደ። እሙናት ስርዓት ህግደፍ ግን ነቲ ኩነታት ብማሕበረሰባዊ ዘተ ኣብ ክንዲ ዝፈትሕዎ፡ ናብ ፌደራላዊ ቤት ፍርዲ ከስፋሕፍሕዎ መሪጾም። ዓሰርተ ሰለስተ ሰባት ከም ከሰስቲ ዓሰርተ ሰለስተ ድማ ከም ተኸሰስቲ ተመሪጾም፡ እቲ ሕብረተሰብ ኣብ ሰሌዳ ቸስ ከም ዝተመቓቐለ መሲሉ።

ከሰስቲ- ኢሳቕ ኣርኣያ፡ ኣቭራም መሓሪ፡ መድሃኔ ስብሃቱ፡ ማዛ ዘሃይ፡ ወርቅነሽ ትያነን፡ በንያም እስጢፋኖስ፡ ሩሶም ተፈረ፡ ገብረሂወት ገብረንቆስ፡ ቀለታ ተስፋማርያም፡ መድሃኔ ወልዳይ፡ ነጋሲ ገብረሂወት፡ ጸገ ገብረገርክስ፡ ተኽለ ብርሃነ- ግዳያት መጥቃዕቲ ኮይኖም ቀሪቦም ከምኡ’ውን ውዲት። ሰነዳት ቤት ፍርዲ፡ ምስክርነት ሕብረተሰብ፡ ጸብጻባት መርማሪ ግን ኣዝዩ ዝተፈልየ ስእሊ ይስእሉ፡ እዞም ውልቀሰባት፡ ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ፡ ኣብ ሕምብርቲ ናይቲ ካብ ስያትል ርሒቖም ዝተቐረጸ ፖለቲካዊ ስትራተጂ፡ ኣብተን ኣብ ከባቢ ዓዲ ሃሎ ዝንቀሳቐሳ ኣብያተ ጽሕፈትን መርበባትን ኣስመራ ተቐሚጦም።

እቶም ተኸሰስቲ—ዶ. ዮናታን ቶለዲ፡ ሄኖክ ተኽለ ገብረጊዳን፡ ኤሊን ጻፍጊዮርጊስ፡ ዑት ጻይ፡ ሓዱሽ ብርሃኒ፡ ዮርዳኖስ ገብረምክሳይል ገብረጊዮርጊስ፡ ሰሎሞን ገብረ የሶስ፡ ተመስገን ከሰይ፡ ገብረሂወት ተኽለሂማኖት፡ ኣፈውረቂ ጸፋማርያም፡ ኢሳያስ ቶለዲ ትስፋምካኤል፡ ሃይል ኣንቅሶን ጻዳ፡ ከምኡ’ውን ኪዳን ውርሻ-ተራ ውልቀሰባት ኣይነበሩን። ስርዓት ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ትካላት ዲያስፖራ ዝገብሮ ዘሎ ወራር ብግልጺ ዝቃወሙ ደለይቲ ፍትሒ፡ ኣዳለውቲ፡ መራሕቲ ማሕበረሰብ እዮም። ኣብ ናይ ምኽሓድ ሕቶታት፡ ናይ ክኢላታት ክርክርን ናይ ጽማቕ ፍርዲ መዘክርን ኣስማቶም ብተደጋጋሚ ይቐርብ ነይሩ። ምስ ግዜ እቲ ኣብ ልዕሊኦም ዝቐረበ ክሲ ተበታቲኑ: ናይ ክኢላታት ምስክርነት ተነጺጉ: መዘከርታታት ተሃሪሞም: ሕቶታት ተነጺጎም: እቲ ትረኻ ድማ ኣብ ትሕቲ ጽንዓት ኣብያተ ፍርዲ ተፈቲሑ።

እዚ ሕጋዊ ውድቀት ግን ሓደ ክፋል ናይቲ ዛንታ ጥራይ እዩ። ብድሕሪ ወረቓቕቲ ቤት ፍርዲ ዝዓሞቐ ሓቂ ኣሎ፡ ንሱ ድማ እቲ ስርዓት ዝሰርሖ ክፍሊ ሰደድ ማሽነሪታት ናብ ዲያስፖራ እዩ። ካብታ መርበባት ተኣማንነት ዝመሓደራ ኣስመራ፡ ስርዓት ህግደፍ ንዓመታት ኣብ ውሽጢ ዲያስፖራ ዝፍጠሩ ግርጭታት ናይ ምፍራይ ስነ-ጥበብ ፍጹም ኣካይዱ። ኣብ ማሕበራት ስሒቡ ይኣቱ፡ ክርክር የለዓዕል፡ ካብ ነፍሲ ወከፍ ወገን ውልቀሰባት ይመርጽ፡ ሕብረተሰብ ድማ ካብ ርሑቕ እናረኣየ ኣብ መንጎኡ ክቃለስ ይገብሮ። ኤርትራውያን ዋጋ-ገንዘብ፡ ግዜን ነርቭን- ክኸፍሉ እንከለዉ፡ ስርዓት ህግደፍ ጸጋታት ሃገር: ወርቂ፡ ሓያል ባጤራ፡ ከምኡ’ውን ካብ ወጻእተኛታት ዝለኣኽ ሓዋላ እናዘመተ ይቕጽል። ኣብ ጉዳይ ሲያትል፡ እቲ ፋይናንሳዊ ጾር ናብ ሓደ ሚልዮን ዶላር ዝቐረበ ኮይኑ፡ ኣብ ጠበቓታት፡ ክኢላታት፡ ኣብ መገሻታት፡ ተቐማጢ ገንዘብን ህጹጽ ምትእኽኻብ ገንዘብን ወጺኡ። ኣሕዋት ኣብ ቤት ፍርዲ ነንሕድሕዶም ክበኣሱ እንከለዉ፡ እቶም ሃንደስቲ ናይቲ ቅልውላው ድማ ርሑቕ ኮይኖም ነቲ ትርኢት ብዝሑል መንገዲ ይዕዘብዎ ነበሩ።
ይኹን እምበር፡ እቲ ፋይናንሳዊ ወጻኢታት፡ ዋላ እኳ ኣዝዩ ብዙሕ እንተኾነ፡ ምስቲ ሰብኣዊ ወጻኢታት ክነጻጸር ከሎ፡ ማለት ምስቲ ኣብ ገዝኦምን ኣብ ስራሕ ቦታኦምን ስድራቤታት ዝሽፍኖ ስቕታ ዝመልኦ ክፍሊት፡ ፍኹስ ዝበለ እዩ። ተኸሰስትን ስድራቤቶምን ኣብ መንጎ ሞያዊ ሓላፍነቶምን ጠለባት ዘይሕለል ሕጋዊ ውግእን ተታሒዞም ድቃስ ዘይብሉ ለይቲ ተጻዊሮም እዮም። መደባት ትምህርቲ ከዳልዉ ዝነበሮም ፕሮፌሰራት ዩኒቨርሲቲ፡ ኣብ ክንድኡ ሰነዳት ቤት ፍርዲ ክጽሕፉ፡ ክሳብ ንጉሆ ሓጺር ጽሑፋት ከንብቡ፡ ድኻም ኣዒንቶም ኣብ ኣዳራሻት ኣስተምህሮ ክበጽሑ ጸንሖም። ወነንቲ ትካላት ካብ ድኳናቶም ወጺኦም ኣብ ህጹጽ ሕጋዊ መስርሕን ኣስተምህሮታትን ክሳተፉ ኣብ ዝኸዱሉ ዝነበሩ እዋን መኽሰብ ስኢኖም። ሰራሕተኛታት ካብ ኣታዊ ንላዕሊ ፍትሒ ብምምራጽ ሰዓታት ስራሕ ስኢኖም። ወለዲ ቁርሲ ከይበልዑ፡ ኣብ መንጎ ግዴታታት እናተጓየዩ፡ ምሸት ምሸት ናብ ኣድካሚ ኣኼባታት ዙም ይምለሱ፡ ንደቆም ሰላምታ ወይ ክስዕሙ እኳ ዕድል ከይረኸቡ ካብ ገዛ ወጺኦም። ኣብ ሓደ እዋን ብሰሓቕ ዝቃላሕ ዝነበረ ገዛውቲ ብጭንቀት ዝኸበደ ስቕ በለ። ክሽነታት ጨና መግቢ ዝጎደለን እየን ነይረን። ጠረጴዛታት ካብ ምትእኽኻብ ስድራቤት ባዶ ነበሩ። ስድራቤታት ጾር ናይ ዘይመረጽዎ ውግእ ተሰኪሞም፡ ብፍርሕን ድኻምን ብስቕታ ዝመልኦ ሕቶን ዝተገልጸ መዓልትን ለይትን ይነብሩ ነበሩ፡ እዚ ሕልሚ ቀትሪ መዓስ እዩ ዝውዳእ? እዚ ቅዲ እዚ ሓድሽ ኣይኮነን። ማርቲን ብሎት ኣብ ጸብጻባቱ ብዛዕባ ምፍርራሕ ዲያስፖራ ሰኒድዎ፣ ትንታነታት ኢንስቲትዩት ኤ.ኢ.ኣይ ብዛዕባ ስግረ-ሃገራዊ ዓፈና ኣረጋጊጹ፣ ፕረስ ዋሽንግተን ድማ እቲ ጉዳይ ኣብ ህይወት ማሕበረሰብ ዘለዎ ጽልዋ ኣብ ዝከታተልሉ እዋን ተዓዚብዎ። ኣብ መዛግብቲ PACER፡ ጽማቕ ጽሑፋት ጃስቲያን ንባባት ካሰሚንን ይርከብ። ጉዳይ ሲያትል ካብዚ ወጻኢ ኣይኮነን፡ እንታይ ደኣ ኣካል ዓለማዊ ስትራተጂ እዩ፡ ማለት ንማሕበረሰባት ምድኻም፡ ጸጋታቶም ምውዳቕን ካብ ሃገራዊ ንጥፈታት ምዝንባልን እዩ።

ኣብዚ ግዜ እዚ ግን እቲ ስትራተጂ ፈሺሉ። እቲ ጉዳይ ብፍጹም ተነጺጉ ዳግማይ ኣይክኽፈትን እዩ። እቲ ብሕጊ ዝተሃንጸ ትረኻ ሞይቱ እዩ። ተኸሰስቲ ድማ ተዓዊቶም። እቲ ሕብረተሰብ ነቲ ጸወታ ተረዲእዎ። እቲ ስርዓት ኣብ ኣመሪካ ንዝነበረ ተቓውሞ ከም ገበን ክገብሮ ዝገበሮ ፈተነ ድማ ፈሪሱ።

እዚ ዓወት እዚ ኣቃሊልካ ክርአ ኣይክእልን እዩ። ንዓመታት ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ፡ ብማሕበረሰባዊ ትካላት ኣቢሎም ምፍርራሕ፡ ምቕራጽ ፊልም፡ ምግፋዕን ገደብን የጋጥሞም ነይሩ። ጉዳይ ሲያትል ሓደ ካብቲ ስርዓት ህግደፍ ኣብ ኣመሪካ ድምጽታት ስቕ ንምባል ዝገበሮ ከቢድ ፈተነታት’ዩ ነይሩ። ውድቀቱ ድማ ነጥበ መቐይሮ እዩ ዝውክል። እቲ ሕብረተሰብ ድሕሪ ሕጂ ንመትሓዚ ተቓላዓይ ከምዘይኮነ ዘረጋግጽ እዩ። ሓድነት፡ ሕጋዊ ስነ-ስርዓትን ሲቪካዊ ውዳበን ምልካዊ ምትእትታው ክስዕሮ ከም ዝኽእል ዘረጋግጽ እዩ። ስርዓተ ፍትሒ ኣመሪካ፡ ምስ ዝተፈብረኸ ጉዳያት ምስ ዝገጥሞ፡ ኣብ ጎኒ ሓቂ ደው ከም ዝብል የረጋግጽ።

እቲ ሰብኣዊ ወጻኢታት ኣዝዩ ብዙሕ እዩ ነይሩ። ስድራቤታት ተሳቐዩ። ማሕበራዊ ምትእምማን ተበላሽዩ። ደለይቲ ፍትሒ ግዜን ደሞዝን ናይ ኣእምሮ ሰላምን ስኢኖም። እቲ ዓወት ግን ናይ ሓቂ ኢዩ፡ ናይ ኩሉ ኤርትራዊ ኮይኑ ጸኒዑ ደው ዝበለ፡ ዘወፈየ፡ ኣብ መስማዕ ዝተሳተፈ፡ ናይ ደገፍ ጎስጓሳት ዘዳለወ፡ ምፍርራሕ ዝኣበየ ኢዩ። ናይቶም ከይተሓለሉ ዝሰርሑ ጠበቓታት፡ ናይቶም ደገፍ ዘዋህለሉ ሲቪካዊ ጉጅለታት፡ ከምኡ’ውን ናይቶም ብጭቆና ክግለጹ ዝኣበዩ ዲያስፖራ እዩ።

እዚ ኣርእስቲ እዚ ጸብጻብ ጉዳይ ጥራይ ኣይኮነን። ኣዋጅ እዩ። ዲያስፖራ ስቕ ከምዘይብሉ ምርግጋጽ እዩ። ኣብ ልዕሊ ስነ-ጥበብ ጭቆና ፍጹም ዝገበረ ስርዓት’ውን እንተኾነ ፍትሒ ከም ዝስዕር ምስክር እዩ። ከምኡ’ውን ቃልሲ ንመጻኢ ኤርትራ-ዲሞክራስያዊ፡ ሰላማዊ፡ ሓራ- ኣብ ነፍሲ ወከፍ ቤት ፍርዲ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣዳራሽ ማሕበረሰብ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ምትእኽኻብ ዲያስፖራ ሓቂ ዝሕለወሉን ሓድነት ዝዕቀበሉን ከም ዝቕጽል ዘዘኻኽር እዩ።

ጉዳይ ሲያትል ተወዲኡ። እቲ ዝተፈብረኸ ትረኻ ፈሪሱ ኣሎ። ስግረ-ሃገራዊ ቅልጽም ጭቆና ተቓሊዑ ኣሎ። ማሕበረ-ሰብ ኤርትራ ካብ’ቲ ስርዓት ህግደፍ ክቕንጥጦ ዝገብሮ ዘሎ ፈተነታት ዝሓየለ ተጻዋርነቱ ከም ብሓድሽ ኣመስኪሩ።

ፍትሒ ተረኺቡ እዩ።

እንተደሊኹም ከዳሉ እኽእል እየ