ብራኸ ልኡላውነት ቀይሕ ባሕሪ፡ ኣንጻር ወረራ ኢትዮጵያ ብኢትዮፎረም ዝቐረበ ታሪኻዊ ሕጋዊ መኸተ 

ብራኸ ልኡላውነት ቀይሕ ባሕሪ፡ ኣንጻር ወረራ ኢትዮጵያ ብኢትዮፎረም ዝቐረበ ታሪኻዊ ሕጋዊ መኸተ

ርእሰዓንቀጽ ኣንፈት-7 ጥቅምቲ 2026 ዓ.ም

ሎሚ ኢትዮፎረም ኣብ ፖለቲካዊ ንቕሓት ቀርኒ ኣፍሪቃን መላእ ዞባ ቀይሕ ባሕርን ከም ነጥበ መቐይሮ ተመዝጊቡ ዝሓልፍ ትንተናዊ መደብ ፈነወ ኣቕሪቡ። ኣብቲ መብዛሕትኡ ግዜ ትረኻታት ዝተበታተኑ፡ ሓቅታት ሕብራዊ ዝኾኑ፡ ክውንነታት ብተጋራጫዊ ዞባውን ኣህጉራውን ረብሓታት ዝተዛብዑሉ ዞባ፡ እዚ ትንታነ ብንጹርነቱን፡ ሕጋዊ ጽንዓትን ንዝኾነ ፖለቲካዊ ይኹን መራኸቢ ብዙሃን ጸቕጢ ምሃብ ብምእባዩን ጐሊሑ ይርአ። ኢትዮፎረም ንኤርትራ፡ ሱዳን፡ ሶማልያን ግብጽን ዝጠቅም ኩለመዳያዊ ሕጋዊ ጉዳይ ኣቕሪቡ። እቲ ፈነወ ንፍጻመታት ዝምልከት ሓተታ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ትሕቲ ኣብይ ኣሕመድ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝፍጸም ዘሎ ጥሕሰት ዘቃልዕን ኣብ ውሽጢ ዓውዲ ኣህጉራዊ ሕጊ ዘቐምጥን ምሉእ ሕጋውን ጂኦፖለቲካውን ማዕቀፍ/ፍረይምወርክ (መአካእታቃል ትግርኛ ተልይኩም ሓግዙ እዩ ነይሩ። እቲ መበቆላዊ ፈነወ ኣብዚ መርበብ ሓበሬታ ኢትዮፎረም https://youtu.be/ImSO3_jWtho?is=m4LWAu1uVNIjSvRq ከተዳምጹ ትኽእሉ ኢኹም፡

ኢትዮ-ፎረም ካብ መጀመርያ ጀሚሩ ተግባራት ኢትዮጵያ ኣብ መንጎ ጎረባብቲ ሃገራት ዝፍጸም ተኸታታሊ ተነጺሉ ዝፍጸም ጌጋታት ወይ ዘይምርድዳእ ዘይኮነስ፡ ንልኡላውነት ካልኦት ሃገራት ኣብ ሓደጋ ዘእቱ፡ ዞባዊ ጸጥታ ዘየረጋግእ፡ ከምኡ’ውን መሰረታዊ መትከላት ቻርተር ሕቡራት ሃገራት፡ ቅዋማዊ ሕጊ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ከምኡ’ውን ዞባዊ ግርጭታት ንምፍታሕን ዝምልከት ፕሮቶኮላት ኢጋድ ዝጥሕስ ኮነ ኢልካ ዝግበር ቅዲ ኣካይዳ ምዃኑ ኣነጺሩ ኣካይዳ ኢትዮጵያ ድሕሪ ደጊም ጥራሕ ውሽጣዊ ጉዳይ ወይ ሃገራዊ ፖሊሲ ጉዳይ ዘይኮነስ፡ ኣህጉራዊ ሳዕቤን ዘለዎ ዞባዊ ስግኣት ኮይኑ ከምዘሎ እቲ መድረኽ ኣስሚሩሉ። መትከል ልኡላውነት ኣብ ዋጋዕዳጋ ዝኣቱ ኣምር ኣይኮነን፣ ግዝኣታዊ ቅንዕና ድማ ተዓጻጻፊ ፖለቲካዊ መሳርሒ ኣይኮነን፤ ኣህጉራዊ ስርዓት ዝዓርፈሉ መሰረት ስለዝኾነ፡ ዝኾነ ይኹን ምጥሓስ ብሕጋዊ ጽንዓትን ዞባዊ ምትሕግጋዝን ክውሰድ ኣለዎ።

ትንታነ ኢትዮ-ፎረም፡ ሚኒስተራት ጉዳያት ወጻኢ እተን ኣርባዕተ ሃገራት ብቐጥታ ናብ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት፡ ሕብረት ኣፍሪቃን ኢጋድን፡ ተወሳኺ መብርሂ ከየድለዮም ብዘቕርቡሉ መንገዲ እዩ ተቐሪጹ። እቲ ፈነወ ንባዕሉ ብጭብጥን ንጹር ስነ-ሞጎትን ዝተማልአ፡ ግህሰት ኢትዮጵያ ከረጋግጽን ልኡላውነተን ናይ ምክልኻል መሰል ኣርባዕተ ሃገራት ከረጋግጽን ዝኽእል ድሉው ሕጋዊ ፋይል ዝቖመ እዩ። ኢትዮ-ፎረም ማሕበረሰብ ዓለም ተወሳኺ ብራኸ ወይ ተወሳኺ ሰነድ ምጽባይ ከምዘየድልዮ ኣስሚሩሉ፤ እቲ ጥሕሰት ንጹር እቲ ዓመጽ ርኡይ ኮይኑ፡ ሳዕቤኑ ድማ ኣብ ቅድሚ ኩሉ ሰብ ይቃላዕ ኣሎ። ኢትዮጵያ ኣብ መንጎ መንግስታት ዝነበረ ቅቡል ኣካይዳ መስመር ሰጊራ ሕጂ ምስቶም ኣብ መንጎ ህዝብታት ሰላማዊ ሓባራዊ ናብራ ዘመሓድሩ ሕግታት ብቐጥታ ኣብ ምግጣም ከምዘላ ኣብሪሁ።

ኢትዮ ፎረም ኣብ ዝተሰፍሐ ትንታነኡ ኣብዚ ተሃዋሲ ዞባዊ ህሞት ተራ ዜጋታት ኣመልኪቱ። ህዝብታት መንግስታቶም ናይ ምቅዋም መሰልን ኣብ ልዕሊ ጎረባብቲ ሃገራት ንዝፍጸም ዓመጽ ምድጋፍን ብንጹር ፈሊዩዎ። ዜጋታት ኤርትራ፡ ሱዳን፡ ሶማልያ፡ ግብጺ፡ ከምኡ’ውን ዜጋታት ኢትዮጵያ ባዕላ፡ ዲሞክራስያዊ ለውጢ፡ ቅዋማዊ ምሕደራ፡ ፖለቲካዊ ተሓታትነት ናይ ምሕታት ምሉእ መሰል ከም ዘለዎም ኣረጋጊጹ። እዚኦም ዝኾነ መንግስቲ ክጥሕሶም ዘይክእል ኣድማሳዊ መሰላት እዮም። ይኹን እምበር፡ ንልኡላውነት ካልኦት ኣህዛብ ዝጥሕስ ፖሊሲታት ምድጋፍ፡ ወይ ምስ ዞባዊ ፕሮጀክት ኣብይ ኣሕመድ ምትእስሳር፡ ሓደገኛ ምትሕውዋስ ውሽጣዊ ቃልስን ግዳማዊ ምጥቃዕን ምዃኑ ኣጠንቂቓ። ቃልሲ ንዲሞክራሲ ሕጋዊ ክኸውን ከሎ፡ ምግሃስ ልኡላውነት ካልኦት ምድጋፍ ግን ካብቲ ንህዝብታት ዝሕሉ ስነ-ምግባራውን ሕጋውን መትከላት ምዝንባል እዩ።

ኢትዮ-ፎረም ብድሕሪ ኣካይዳ ኢትዮጵያ ዘሎ ጂኦፖለቲካዊ ድርኺታት ብዕምቆት ብምድህሳስ፣ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዘሎ ኣመራርሓ ብጸቕጢ፣ ብስኑዕ ሓበሬታ፣ ቅልውላው ብምፍጣር ነቲ ዞባዊ መልክዕ ዳግማይ ንምቕራጽ ዝጽዕር ምዃኑ ኣረጋጊጹ። እዚ ህርፋናት እዚ፡ ካብ ሓቀኛ ሃገራዊ ረብሓ ዘይኮነስ፡ ካብ ሓደ ንእሽቶ ዓንኬል ብዋጋ ዞባዊ ሰላም ዘገልግል ጸቢብ ፖለቲካዊ ፕሮጀክት ዝምንጩ ምዃኑ ተማጒታ። እዚ ህርፋናት እዚ፡ ኣህጉራዊ ሕጊ ስለ ዝጥሕስ ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ ብታሪኽ ብግጭት፡ ስቡር ዶባትን ተደራራቢ መንነታትን ዝተሸከመ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዘሎ ረቂቕ ሚዛን ኣብ ሓደጋ ስለ ዘእቱ፡ ክቕጽል ክፍቀደሉ ከም ዘይክእል ኣነጺራ። እቲ መድረኽ ተግባራት ኢትዮጵያ ኪኖ ዶባታ ዝዝርጋሕ ጎንጽታት ከቃልዕ፣ ንኻልኦት ሃገራት ናብ ዘይተፀበይዎ ምግጣም ክስሕብን ነቲ ኣብ ዓለምና ብስትራተጂካዊ ኣገደስቲ ኣገደስቲ ዝኾኑ መስመራት ማይ ሓደ ዝኾነ ካንሸሎ ቀይሕ ባሕሪ ክረጋጋእ ከምዝኽእል ኣመልኪቱ።

ኢትዮጵያ ፎረም ብተወሳኺ፡ ሕብረት ኣፍሪቃን ኢጋድን ኣብ ቅድሚ ቅሉዕ ጥሕሰት ስቕ ክብሉ ወይ ገለልተኛታት ክኾኑ ከምዘይክእሉ ኣረጋጊጹ። ስቕታ ገለልተኛነት ኣይኮነን፤ ሓደ ዓይነት ተሓባባርነት ምዃኑ’ዩ ኣብሪሁ። እዘን ትካላት እቅዚኣተን፡ እዚ ዓይነት ምጥቃዕቲ’ዚ ንምክልኻል ዝተመስረታ ምዃነን ተኣማንነተን ድማ ኣብ ግሉጽነት ብወሳንን መልክዑ ንጥሕሰት ንምግጣም ኣብ ዘለወን ዓቕሚ ከምዝምርኮስ እቲ መድረኽ ኣስሚሩሉ። እዘን ትካላት ካብ ጸቢብ ፖለቲካዊ ሕሳባት ዘይኮነስ ካብ ሕጋውን ሞራላውን ሓላፍነት ወጺአን ክዋስኣ ጸዊዑ። ዞባዊ ምርግጋእ ኣብ ምኽባር ሕግታት ዝምርኮስ ምዃኑን ከምኡ ዘይምግባሮም ድማ ተወሳኺ ጥሕሰት ዘተባብዕን መሰረታት ዞባዊ ምትሕግጋዝ ዘዳኽምን ምዃኑ ኣስሚሩሉ።

ኣብ መደምደምታ ኢትዮጵያፎረም እዚ ፈነወ እዚ ንዞባዊ ህርፋን ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ምግጣም ክሳብ ሕጂ ዝሓየለ ሰነድ ዝውክል ምዃኑ ኣዊጁ። ዓንቀጽ ጥራይ ዘይኮነስ ሕጋዊ መሳርሒ፡ ጂኦፖለቲካዊ ካርታን ንሓባራዊ ስጉምቲ ዝጽውዕን እዩ። ነዚ ድማ ንጠለባት ኢትዮጵያ ዘፍርስ፣ ጥሕሰት ዘቃልዕ፣ ኣርባዕተ ሃገራት ኣብ ውሽጢ ደረት ኣህጉራዊ ሕጊ ኣጽኒዐን ደው ክብላ ስልጣን ዝህብ ወሳኒ መደረ ገይሩ ኣቕሪብዎ። እቲ ዞባ ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ፖለቲካዊ ብስለት ይኣቱ ከምዘሎ ኣረጋጊጹ፣ ልኡላውነት ብሕጋዊ ንጹርነት ዝሕሎ፣ ምጥቃዕ ብስኒት ዝቃወመሉ፣ መጻኢ ድማ ኣብ መሰረታት ሓባራዊ ሓላፍነት ዝህነጽ ምዃኑ ኣረጋጊጹ።

መልእኽቲ ፎረም ኢትዮ፡ በቲ ዝተሰፍሐ መልክዑ፡ ንጹርን ወሳኒን፡ ቀርኒ ኣፍሪቃ ናብ ሓድሽ ፖለቲካዊ ክውንነት ይነቅሕ ኣሎ፡ ልኡላውነት ዝሕለወሉ፡ ዓመጽ ዝገጠመሉ፡ ዞባዊ ምትሕግጋዝ ዳግማይ ዝህነጸሉ ዘሎ። እዚ መኽፈቲ መግለጺ እዚ ነዚ ንቕሓት ብውሁድ ውሕጅ ዘመሓላልፍ ኮይኑ፡ ንሓይሊ መልእኽቲ፡ ጽንዓት ናይቲ መርገጽን ብስለት ናይቲ ራእይን ዘንጸባርቕ እዩ።