ልደቱ ኣያሌው፡ ጽኑዕ ሃገራዊ ድምጺ ኣብ ዘመነ ተደጋጋሚ ውግኣት ኢትዮጵያ

ትምህርታዊ ርእሰ-ዓንቀጽ– ኣንፈት – መስከረም 25, 2026

ህዝብታት ናብ ተደጋጋሚ ዑደታት ግጭት ክወርዱ ከለዉ፡ ኣገዳስነት ናይቶም ንፕሮፖጋንዳን ፍርሕን ፖለቲካዊ ዕድለኛታትን ክሰግሩ ዝኽእሉ ድምጽታት ልዕሊ ኩሉ ይኸውን። ኣብ 2026 ኣብ ኢትዮጵያ ዝተሓደሰ ኩናት፣ ኣብ መንጎ 2020ን 2022ን ኣብ ልዕሊ ክልል ትግራይ ዝተኻየደ ኣዕናዊ ኲናት፣ ስብርባር ፖለቲካዊ ስርዓት እታ ሃገርን ሓደጋታት ወተሃደራዊ ስርዓት ኣብ ምሕደራን ኣቃሊዑ። ኣብዚ ዕግርግር ዝመልኦ መልክዓ ምድሪ፡ ናይ ልደቱ ኣያሌው ሞራላዊ ንጹርነት፡ ዜግነታዊ ትብዓት፡ ምሁራዊ ቅኑዕነት ዘርኣዩ ኢትዮጵያውያን ፖለቲከኛታት ውሑዳት እዮም። ኣብ ቀረባ እዋን ከኣ ብሰፊሑ ዝተሓትመ ትንታነ ኣቕሪቡ’ሎ።

ኣያሌው ኣብ ልዕሊ’ዚ ሕጂ ዝካየድ ዘሎ ኲናት ዝሃቦ ነቐፌታ ኣብ ሓደ ቀሊል ግን ከኣ ሓያል ሓቅነት ዝተመርኮሰ’ዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ዝፍጠሩ ግጭታት ኣብ ባዶ ቦታ ኣይኮኑን ዝለዓሉ። ውጽኢት ናይቲ ዘይተፈትሐ ፖለቲካዊ ቅልውላዋት፡ ቅዋማዊ ጥሕሰት፡ ከምኡ’ውን ገዛእቲ ኤሊት ብቐጻሊ ሰላማዊ ምስግጋር ስልጣን ምቕባል ብምእባዮም’ዮም እዩ። እቲ ዝተሓደሰ ቃልሲ መቐጸልታ ሕሉፍ ግጭታት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ቀጥታዊ ሳዕቤን ናይቲ ኣብ ዓሚቝ ሱር ዝሰደደ መዋቕራዊ ውድቀት ዘይተፈትሐ ምዃኑ ይምጉት። ስምምዕ ፕሪቶርያ፡ ዋላ’ኳ ታሪኻዊ ትርጉም እንተሃለዎ፡ ንዞባዊ ምሕደራ፡ ምፍታሕ ኣጽዋር፡ ሰብኣዊ ተበጻሕነትን ዳግመ-ውህደትን ዝምልከት ዘይተመለሰ ሕቶታት ገዲፉ’ዩ። እዚ ክፍተታት’ዚ ንዝተሓደሰ ምግጣም ልሙዕ ባይታ ፈጢሩ ከምዘሎ ትንታነ ኣያሌው ብጥንቃቐ ዘቃልዖ ሓቂ’ዩ።

ኣያሌው ነቲ ኣብ ዙርያ እቲ ግጭት ተቐልቂሉ ዘሎ ዲፕሎማስያዊ ትረኻታት እውን ይበዳድህ እዩ። ኣምባሳደር ኣሜሪካ ኤርቪን ማሲንጋ ንህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) “ሰፊሕ መጥቃዕቲ ፈንጂሩ” ክብል ወቒሱ፣ እዚ ድማ ብተደጋጋሚ ዝተሓላለኸ ውሽጣዊ ግጭታት ኢትዮጵያ ክጭበጥ ዘይከኣለ ቅዲ ቀሊል መልእኽቲ ጌሩ ዘንጸባርቕ ምዃኑ እዩ። ኣያሌው ዝሃቦ መልሲ ስምዒታዊ ዘይኮነስ ትንተናዊ እዩ ነይሩ፤ እዚ ሓደ ወገን ዘለዎ ኣገባብ’ዚ ንኣዘናትዋ መንግስቲ ዘደልድል፣ መዋቕራዊ ጠንቅታት ዘጸልምት፣ ንፌደራላዊ ተዋሳእቲ ካብ ሓላፍነት ነጻ ዝገብር’ዩ ክብል ተማጒቱ። መርገጺኡ ካብ ሃገራውነት እምበር ካብ ወገናውነት ዝምንጩ ኣይኮነን፣ ሓቂን ተሓታትነትን ልቦና ዘለዎ ትንተናን ከኣ ይጽውዕ። እዚ ክብርታት እዚ ኣብቲ መብዛሕትኡ ግዜ ቅልጡፍ ዲፕሎማሲ ትርጉም ዘለዎ ጽምዶ ዝትክእ ዞባ ኣገደስቲ እናኾኑ ይኸዱ ኣለዉ።

ሓደ ቁልፊ ባእታ መደረኡ፡ ኣብ ልዕሊ ሕብረት ኣፍሪቃ (AU) ዘቕረቦ ዘየማትእ ነቐፌታ እዩ። ሕብረት ኤውሮጳ ምስ ፍትሒ ዘይኮነስ ብቐጻሊ ምስ ገዛእቲ ስርዓታት ዝውግን ትካል ኮይኑ ከምዘሎ ብንጹር ገሊጹ። እዚ ምዝራብ ጥራይ ኣይኮነን፤ ንሱ ድማ ጫፍ ናይቲ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝቐጸለ ዝተሰነደ ትካላዊ ባህርያት እዩ። ኣብ እዋን ግጭት ትግራይ 2020–2022 ዓ.ም. ኣብቲ ኣብ 2026 ዝተሓደሰ ግጭት ሕብረት ኣፍሪቃ ተመሳሳሊ ኣገባብ ደጊሙ። ስምምዕ ፕሪቶርያ ንምትግባር ኣድማዒ ጸቕጢ ከይገበረ ነቲ መንግስቲ ዘቃልሖ ዘረባታት ዘቃልሕ ዘይንጹር መግለጺታት ኣውጺኡ። ኣያሌው፡ ኣፍሪቃ ምስ ክውንነት ምግጣም ብዝፈርሑ ትካላት ሰላም ክትሃንጽ ከምዘይትኽእል ብምርግጋጽ፡ ምስቶም ኣብ ስልጣን ዘለዉ ዘይኮነስ ምስ ህዝቢ ደው ዝብል ተሃድሶ ሕብረት ኣፍሪቃ ክህሉ ይጽውዕ።

ፖለቲካዊ ትብዓት ኣያሌው ኣብ ስግር ተኸታተልቲ መንግስታት ንውልቃውነት ኣብ ዝገበሮ ዘይንቕነቕ ተቓውሞ እውን ርኡይ እዩ። ንልዕሊ ዓቐን ህዝባዊ ሰውራዊ ደሞክራስያዊ ግንባር ኢትዮጵያ (ኢህወዴግ) ብድሆ ብምግባር፡ ዋጋኡ ብማእሰርቲ ከፊሉ፡ ድሒሩ ድማ ምስ ዝንባለ ሰልፊ ብልጽግና ናብ ማእከልነትን ወተሃደራዊ ምትእስሳርን ተገጢሙ። ኣብ ቅዋም፡ ልዕልና ሕጊ፡ ሰላማዊ ምስግጋር ዘለዎ ተወፋይነት ጽኑዕ ኮይኑ ጸኒሑ። ኣብዚ ብዙሕ ግዜ ንዕድለኛነት ዝሽልም ፖለቲካዊ ባህሊ፡ ቅኑዕነት ኣያሌው ብርቂ ንብረት እዩ።

ትንታነኡ ኣብ ውሽጢ ኢትዮጵያ ይኹን ኣብ ዲያስፖራ ንዝርከቡ ምሁራት ንጹር መልእኽቲ ዝሓዘ እዩ። ብዙሓት ካብ ሓላፍነት ንጡፍ ጽምዶ ንላዕሊ ካብ ርሑቕ ዝመጽእ ሓተታ ምቾት ስለ ዝመርጹ ቅልውላዋት ናይቲ ዞባ ይቕጽል ኣሎ ይብል። ምሁራት “ነቐፌታ ካብ ጎድኒ” ክነጽጉን ኣብ ፖለቲካዊ ጽገና ትርጉም ዘለዎ ኣበርክቶ ክገብሩን ይላቦ። መልእኽቱ ምስ መርገጺ ኣንፈት ዝሰማማዕ እዩ፡ ኣበርክቶ ዘይብሉ ነቐፌታ ጫውጫው ጥራይ እዩ፡ ታሪኽ ድማ ነዚ ኣረጋጊጹ እዩ። ኢትዮጵያን ኤርትራን ምርመራ ጥራሕ ዘይኮነስ መፍትሒ ዘቕርቡ ሓሰብቲ የድልዮም፤ ትካላት ዝሃንጹ እምበር ውድቀቶም ዘመልክቱ ጥራይ ዘይኮኑ፤ ምስ ህዝቢ ደኣ እምበር ብውሑስ ርሕቐት ደው ዝብሉ።

ኣብ ኢትዮጵያ ዝተሓደሰ ኲናት ትራጀዲ እኳ እንተኾነ ፈተና እውን እዩ። ዘብርሁ እምበር ዘቃጽሉ ድምጽታት ኣይሓትትን፤ ምምሃር እምበር ምድንጋር ኣይውዕሎን፤ ምህናጽ እምበር ኣብ ምዕናው ኣይውዕልን። ልደቱ ኣያሌው ሓደ ካብዚኦም ድምጺ ኮይኑ ተቐልቂሉ ኣሎ። ብዛዕባ ውግኣት ዝገበሮ ትንተና፡ ንወተሃደራዊ ምሕደራ ዝሃቦ ነቐፌታ፡ ኣብ ሰላማዊ ምስግጋር ምጽራር፡ ከምኡ’ውን ኣብ ከባብያውን ዞባውን ትካላት ዝገበሮ ትብዓት ብድሆ፡ ኩሎም ነቶም ኪኖ ግጭት መጻኢ ዝደልዩ ፍኖተ-ካርታ እዮም።

ኣንፈት ከም ናይ ኣያሌው ዝኣመሰሉ መትከላውያን ድምጽታት- ንሓቂ ደው ዝብሉ፡ ንፍትሒ ዝድግፉ፡ ሃገራውነት ብተኣማንነት ንህዝብን መጻእን ዝዕቀን እምበር ንገዛእቲ ብተኣማንነት ከም ዝዕቀን ዘዘኻኽሩ ድምጽታት- ከም ዝድግፍ የረጋግጽ። ውግኣት ብቐሊሉ ዝምኽነየሉን ቀልጢፉ ብጌጋ ዝትርጎመሉን ዞባ፡ ልደቱ ኣያሌዮ ከም ሲቪካዊ ኮምፓስ ኮይኑ ናብ ሓላፍነትን ተሓታትነትን ሰላምን ዝወስድ መንገዲ ዘመልክት ኮይኑ ደው ኢሉ ይርከብ።