ድርብ ጥልመት፡ ብግጉይ ምኽንያት እገዳ ብኸመይ ተላዒሉ- ከምኡ’ውን ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዋጋኡ ብኸመይ ከፊሉ።

ድርብ ጥልመት፡ ብግጉይ ምኽንያት እገዳ ብኸመይ ተላዒሉ- ከምኡ’ውን ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዋጋኡ ብኸመይ ከፊሉ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ኣንፈት– መስከረም 20, 2026

እገዳ ምስ ዝለዓል፡ ዓለም ናይ ጽገናን ተሓታትነትን ሓድሽ ጅማሮን ዛንታ ትጽበ። ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ግን፡ ምልዓል እገዳ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ- ፈለማ ኣብ 2016ን ድሕሪኡ፡ 2018ን፡ ሕጂ ድማ እንደገና- ነዊሕ መዝገብ ፖለቲካዊ ግጉይ ስሌት/ሚስካልክዩለሽን ኮይኑ ኣሎ። ዓበይቲ ሓይልታት ኣብ ልዕሊ መንግስታት ጸቕጢ ከቃልሉ ፍቓደኛታት ዝኾኑሉ መዝገብ ኮይኑ፡ ኣብ ትሕቲ እቶም መንግስታት ዝነብር ህዝቢ ድማ ክውስኹሉ ዝኽእሉ መዝገብ እዩ። መዝገብ ክልተ ህዝብታት- ኤርትራዊን ኢትዮጵያዊን- ብተደጋጋሚ ካብ ዕለታዊ ህይወቶም ርሒቖም ንዝውሰዱ ውሳነታት ዋጋ ዝኸፈሉ እዮም።

ቀዳማይ ምዕራፍ ኣብ 2018፡ ኣብ መንጎ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድን ፕረዚደንት ኤርትራ ኢሳይያስ ኣፍወርቂን ኣብ ዝተኻየደ ጽምብል ምቅርራብ እዩ ጀሚሩ። ዓለም ነቲ ትርኢት ኣጣቒዓትሉ: መራሕቲ ተሓቛቚፎምሉ: ዶባት ተኸፊቶም: ባንዴራታት ተንበልብልሉ። ብድሕሪ መጋረጃ ግን ምስ ኲናት እምበር ምስ ሰላም ዝኾነ ርክብ ዘይብሉ ፖለቲካዊ መመዓራረዪ ተቐሚጡ ነበረ። እቲ እገዳ ዝተላዕለ ኤርትራ ስለዝተሃደሰት፣ ሓራ ወጺኣ፣ ትካላታ ስለዝኸፈተት ዘይኮነስ፣ ኣብይን ኢሳያስን ንህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት)-እቲ እንኮ ናይ ሓባር ህርፋን ክቃወም ዝኽእል ፖለቲካውን ወተሃደራውን ሓይሊ- ኣብ ምንጻልን ምቕጻዕን ናይ ሓባር መርገጺ ስለዝረኸቡ እዩ።

እቲ “ስምምዕ ሰላም” ኣብ መንጎ ክልተ ሃገራት ዝተገብረ ስምምዕ ዘይኮነስ፡ ኣብ መንጎ ክልተ ሰባት ዝተፈጸመ ምርድዳእ እዩ ነይሩ። ትካላዊ ውዕል ዘይኮነስ ፖለቲካዊ ውዕል እዩ ነይሩ። ነቲ ዞባ ንምርግጋእ ዘይኮነስ ንመጻኢ ኲናት ንምድላው ዝዓለመ እዩ ነይሩ። ዶብ ኣይተሓንጸጸን። ኣገባባት ስምምዕ ኣልጀርስ ኣብ ግብሪ ኣይወዓለን። ውሳነ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ ምጽራይ ጸኒሑ። ኣብ ክንዲ ምሕንጻጽ ዶብ ዓለም ወተሃደራዊ ምትእስሳር ርእያ። ኣብ ክንዲ ዕርቂ፡ ወተሃደራዊ ምውህሃድ ርእዩ። እገዳ ምልዓል መሳርሒ ኮይኑ- ንሰላም ዘይኮነስ ንጥፍኣት ትግራይ።

እቲ ካልኣይ ዛንታ ካብ ዋሽንግተን ዝመጸ እዩ። ኣብ 2016 ኣመሪካ፡ ኣስመራ ዞባዊ ባህርያታ ክትቅይር እያ ብዝብል ተስፋ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝነበረት እገዳ ኣልዒላ። ከምኡ ግን ኣይተፈጸመን። እቲ ቅዋም ኣብ ግብሪ ኣይወዓለን። ፖለቲካዊ መድረኽ ኣይተኸፍተን። ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣይተዓረየን። እቲ ናይ ጸጥታ መትሓዚ ኣይተፈትሐን። ሰብኣዊ ካንሸሎታት ኣይተኸፍቱን። እገዳ ተላዒሉ፡ ዝተቐየረ ነገር የለን።

ሎሚ፡ ኣብ 2024–2026፡ ኣመሪካ ነቲ ጸቕጢ መሊሳ ኣልዒላቶ’ላ-ግን ካብ ክውንነት ህዝቢ ኤርትራ ዝረሓቐ ምኽንያታት’ዩ። ዋሽንግተን ምስ ኢራን ኣብ እትገብሮ ግጭት ስትራተጂካዊ ዕጽዋ ኣጋጢምዋ ኣሎ፡ ካብ ዞባዊ መሓዙት ሃገራት ጸቕጢ ይወርዳ ኣላ፡ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ድማ ዝያዳ ተዓጻጻፍነት ትደሊ ኣላ። ኣብዚ ናይ ጂኦፖለቲካዊ ዘይርጉጽነት ህሞት፡ ኤርትራ መመሊሳ ምቹእ መሻርኽቲ ኮይና ኣላ- ተሃድሶ ወይ ለውጢ ስለ ዝገበረት ዘይኮነስ፡ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ወተሃደራውን ሎጂስቲካውን መርገጺኣ ጸቕጢ ከተውጽእ ስለዘድልያ እዩ።

ህዝቢ ኤርትራ ብወገኑ፡ ኣብ ኣፍደገ ከቢድ ሕጽረት መግብን ክመጽእ ዝኽእል ጥሜትን ይንቀጥቀጥ ኣሎ። ህዝባዊ ኣገልግሎት ፈሪሱ ኣሎ። ሰብኣዊ ተበጻሕነት ድሩት እዩ። ከምኡ’ውን እቲ ድሮ ብወተሃደራዊነትን ሞኖፖሊን ተሓኒቑ ዝነበረ ሃገራዊ ቁጠባ- ቅድሚ ሰለስተ ወርሒ ጥራይ እቲ ስርዓት ሃንደበታዊ ለውጢ ባጤራ ምስ ኣጽዓነ ካልእ ጽፍዒት ረኺቡ። ዜጋታት ብግዴታን ብድንቁርናን ዕቋሮም ኣሕሊፎም ክህቡ ተገዲዶም፡ ኣብ ሓደ ለይቲ ሚልዮናት ከሲሮም። ንዓመታት ዘዋህለላ ስድራቤታት ዋላ ሓንቲ ዘይብለን ተረፋ። ቁጠባዊ መብርሂ፡ ገንዘባዊ ትልሚ፡ ፋይናንሳዊ ምሕደራ እውን ኣይነበረን። ማእከላይ ባንክ ኤርትራ ማእከላይ ባንክ ምዃን ኣቋሪጹ፤ ካብ ወጻእተኛታት ዝመጽእ ሓዋላ ምምሕዳር ጥራይ ኮይኑ’ሎ። እታ ሃገር ብዘይ ገንዘባዊ ፖሊሲ፡ ብዘይ ምሕደራ ዝቕባበን ብዘይ ፋይናንሳዊ ግሉጽነትን ተሪፋ’ላ። ስርዓት ህግደፍ ካብ ወጻኢ ሃርድ ባጤራ ንምስሓብን ኣብ ውሽጢ ሃገር ጁባ ዜጋታት ባዶ ንምግባርን ናብ ማሽን ተቐየረ።

እዚ ቁጠባዊ ውድቀት ዝተነጸለ ፍጻመ ኣይኮነን፤ ኣካል ኣቃውማ ምሕደራ እዩ። ኣብ ህሞታት ምትሕብባር ስርዓታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ መብዛሕትኡ ግዜ ካብ ኣስመራ ክሳብ ኣዲስ ኣበባ፡ እቲ ኣዝዩ ኣዕናዊ ፖሊሲታት ይንጸባረቕ ነይሩ። ኣብይ ኣሕመድ ስልጣኑ ከደልድል ኣብ ዝደለየሉ እዋን፡ ንፖሊሲታት ኤርትራ ደጊሙ – ቃል ብቓሉ – ዩኒቨርሲቲታት ምዕጻው፡ ሃገራዊ ኣገልግሎት ምስፍሕፋሕ፡ ነጻ ላዕለዋይ ትምህርቲ ምድምሳስ፡ ምሩቓት ካልኣይ ደረጃ ናብ ቀወምቲ ወተሃደራት ምቕያር። ኣብ ኤርትራ፡ እዚ ፖሊሲታት’ዚ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝጸንሐ’ዩ- መንእሰያት ናብ መወዳእታ ዘይብሉ ኣገልግሎት ዝለኣኹ፡ ብዘይ ደሞዝ፡ ብዘይ መሰል፡ ብዘይ መጻኢ። ኣብ ኢትዮጵያ እቲ ምምሳል ቅልጡፍን ኣረሜናዊን እዩ ነይሩ። እቲ መኽሰብ ንህዝቢ ዘይኮነስ ንገዛእቲ እዩ ነይሩ።

ኣብ ክልቲኡ ሃገራት መንእሰያት ፖለቲካዊ ሸቐጥ ኮይኑ። ዩኒቨርሲቲ ፍሉይ ዕድል ኣጋጥምዎ። ሰራዊት ናይ ግዱድ ዕዳጋ ስራሕ ኮነ። መንግስቲ መሳርሒ ምውጻእ እምበር ስንቂ ኣይነበረን። እዚ ፖሊሲታት እዚ ምስ ምልዓል እገዳታት ብዘይ ጽገና ተደሚሩ ፍጹም ህቦብላ ፈጢሩ: መንግስታት ካብ ግዳማዊ ጸቕጢ ተናጊፎም: ቁጠባታት ዓቕሞም ተገፊፎም: ህዝብታት ድማ ብዘይ ምክልኻል ተሪፎም።

እቲ ሳዕቤን ሎሚ ኣብ መላእ ዞባ ርኡይ እዩ። ኣብ ዘመናዊ ታሪኽ ኣፍሪቃ ካብቶም ኣዕነውቲ ግጭታት ሓደ ዝኾነ ሰሜናዊ ኲናት፡ ብናይ 2018 ምቅርራብ እዩ ተኻኢሉ። ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው ብሰንኪ ሕጽረት ኣህጉራዊ ጸቕጢ እናገደደ ይኸይድ ኣሎ። ቀይሕ ባሕሪ ወተሃደራዊነት እናወሰኸ ይኸይድ ኣሎ። ዞባዊ ትካላት ድኹማት እየን። ህዝቢ ድማ- ኣብ ኣስመራ፡ ማሳዋ፡ መቐለ፡ ኣዲስ ኣበባ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ዶብ ከተማታት- ካብ ናቱ ርሒቐን ኣብ ዝርሕቓ ርእሰ ከተማታት ንዝወሃብ ውሳነታት ዋጋ ምኽፋል ይቕጽል።

ታሪኽ ነዞም ክፋላት ከም ዲፕሎማስያዊ ስርሒታት ዘይኮነስ ከም ዝሰኣኑ ዕድላት ክምዝግቦም እዩ። ምልዓል እገዳ፡ ምሕንጻጽ ዶባት፡ ቅዋማዊ ምሕደራ፡ ዲሞክራሲ፡ ቁጠባዊ ግሉጽነት፡ ሰብኣዊ ተበጻሕነትን ኣብ ዞባዊ ጉዳያት ምትእትታው ዘይምግባርን ንምትግባር ክውዕል ይኽእል ነይሩ። ንቀርኒ ኣፍሪቃ ንምርግጋእ ክውዕል ይኽእል ነይሩ። ንህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምሕላው ክውዕል ይኽእል ነይሩ።

እቲ እገዳ ግን ብጌጋ ምኽንያት እዩ ተላዒሉ – ክልተ ግዜ። ክልተ ግዜ ድማ ህዝቢ ሳዕቤኑ ክሽከም ተገዲፉ።

መርገጺ ኣንፈት ንጹር እዩ፡ እገዳ ንህዝቢ እምበር ንጂኦፖለቲካዊ ረብሓታት ከገልግል የብሉን። ምስ ተሃድሶ እምበር ምስ ዝምድናታት ክተኣሳሰሩ የብሎምን። መሳርሒ ተሓታትነት እምበር መሳርሒ ፖለቲካዊ ምትዕርራይ ክኾኑ የብሎምን። ቀርኒ ኣፍሪቃ ንሳልሳይ ግዜ ከምዚ ዓይነት ጌጋ ክትገብር ጹሮቱ/ዓቕሚ የብላን። ተኸፊሉ ዘሎ ዋጋ

ድሮ ኣዝዩ ልዑል’ዩ።